وضعیت صنعت واگن‌سازی و به طور کلی صنایع مرتبط با حمل و نقل در ایران بازار داغی را برای شرکت‌های چینی فعال در این عرصه به وجود آورده است.

به گزارش ایسنا، چندی پیش یک روزنامه چینی گزارش داد که در چارچوب قراردادی 425.5 میلیون یورویی محموله‌ای شامل 14 لکوموتیو برقی ساخت این کشور از طریق کشتی به ایران صادر شده است.

این محموله در راستای قرارداد امضا شده میان نورینکو و شرکت واگن‌سازی تهران در تاریخ سوم ژانویه به ایران صادر شده است.

اما نکته جالب اینجاست که قرارداد یادشده بزرگترین قرارداد صادراتی تاریخ صنعت لکوموتیو چین محسوب می‌شود. در واقع می توان اعتراف کرد که تضعیف صنایع داخلی مرتبط با حوزه حمل و نقل طی چند سال اخیر باعث شده تا چینی‌ها در بخش‌هایی مانند تامین لکوموتیو و واگن مترو سهم عمده از بازار ایران را به خود اختصاص داده و از ایران سود کلانی را به جیب بزنند.

هم‌اکنون یکی از محصولاتی که به رقم داخلی‌سازی نسبی آن همچنان از خارج وارد می‌شود، واگن است. کارشناسان دلیل اصلی واردات بی‌رویه واگن‌های خارجی به کشور را تعرفه بسیار پایین واردات (5 درصد برای لکوموتیو و 15 درصد برای واگن مسافری و باری) می‌دانند. این تعرفه پایین از یک سو و همراهی نکردن سیستم بانکی کشور در ارایه تسهیلات به صنعت واگن‌سازی کشور باعث شده تا سیل واردات واگن‌های دست دوم از کشورهایی مانند روسیه و چین به ایران همچنان ادامه پیدا کند.

در این بین عملکرد بهره‌برداران و از جمله شرکت رجا نیز انتقاد شدید فعالان صنعت واگن‌سازی کشور را برانگیخته است. در حالی که مسوولان وزارت راه و شرکت رجا بهره‌برداری هرچه سریع‌تر از ناوگان ریلی و افزایش ظرفیت حمل و نقل ریلی کشور را وظیفه اصلی خود می‌دانند، در همین حال فعالان صنعت واگن سازی کشور به این نوع نگاه مسوولان وزارت راه انتقاد کرده و آن‌را مغایر با قانون استفاده از حداکثر توان ساخت داخل می‌دانند.

قانونی که به منظور استفاده هرچه بیشتر از توان فنی مهندسی تولیدی، صنعتی و اجرایی داخلی در اواخر سال 1375 در مجلس شورای اسلامی تصویب شد تا سرانجام پنج سال بعد یعنی در سال 1380 آیین‌نامه‌های اجرایی آن در هشت بند توسط هیات دولت تصویب و به دستگاه‌های مروبطه ابلاغ شود. با این وجود به نظر می‌رسد بسیاری از فعالان صنعتی کشور و از جمله فعالان صنعت واگن‌سازی نسبت به اجرایی نشدن این قانون انتقاد دارند.

در چنین شرایطی واگن سازان ایرانی هر یک با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می‌کنند. از یک سو واگن پارس به عنوان بزرگ‌ترین واگن‌ساز ایرانی از عدم سفارش رنج می‌برد و از سوی دیگر ایدرو نیز موظف شده که هرچه زودتر سهام خود را در شرکت واگن سازی پلور سبز بابت رد دیون دولت به سازمانی غیرصنعتی یعنی صندوق فرهنگیان واگذار کند.

واگن‌سازی زرند کرمان هم که در سال 1384 با ظرفیت تولید سالانه 400 دستگاه واگن باری و 100 دستگاه واگن مسافری بین شهری کار خود را آغاز کرده بود، بعد از مدت نسبتا کوتاهی به دلیل اقدام شرکت رجا در تحویل نگرفتن 200 دستگاه واگن سفارشی خود با تعطیلی مواجه شد.

در همین حال غلامرضا رزازی - مدیرعامل شرکت واگن پارس - پیش تر در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به مشکلات پیش روی صنعت واگن‌سازی کشور عنوان کرده بود که با توجه به شرایط کنونی نمی‌توان به آینده این صنعت امیدوار بود.

وی همچنین از کاهش 70 درصدی تولید واگن پارس به دلیل واردات گسترده واگن‌های دست‌دوم روسی و چینی به کشور خبر داده بود.

این واردات بی‌رویه در حالیست که چند ماه پیش کارگروه حمایت از تولید نیز طی مصوبه‌ای به همه دستگاه‌های دولتی اعلام کرد که نباید اقدام به واردات کالاهایی کنند که مشابه آن‌ها در کشور تولید می‌شود. با این وجود به نظر می‌رسد هم‌اکنون این مصوبه در بسیاری از موارد عملا اجرا نمی‌شود.

از سوی دیگر عباس حاج فتحعلی‌ها - معاون بهره‌برداری و نوسازی ایدرو - نیز چندی پیش خبر داد که کمیته‌ای در وزارت صنایع و معادن پیگیر مشکلات صنعت واگن‌سازی کشور بوده و به زودی گزارش خود را در این باره به وزیر صنایع و معادن ارایه می‌کند.

گزارشی که به نظر می‌رسد هنوز به وزیر ارایه نشده یا دست‌کم اگر ارایه شده جزئیات آن منتشر نشده است.

در همین حال قرار بود در مورد افزایش تعرفه واگن به کشور نیز تصمیم‌گیری شود که به نظر می‌رسد هنوز در این زمینه نیز کار خاصی انجام نشده است.